‘Ik ken bijna niemand met Corona’, zei ik een half jaar geleden. Inmiddels is dat wel anders helaas. Corona zette mijn leven volledig op z’n kop. Ik verloor mijn vader en tante en vijf maanden na mijn besmetting ben ik nog steeds niet de oude. In dit stuk blik ik terug op een loodzwaar en beladen jaar.
Dit stuk heb ik geschreven voor het intranet en het bedrijfsblad van mijn voormalige werkgever.
Het is september 2020 als ik met een paar collega’s mijn 12,5 jaar werkjubileum vier in een restaurant. Ik had het me nogal anders voorgesteld. Niet dat ik normaal gesproken knuffelend met collega’s over de grond rol, alleen dit is toch wel heel afstandelijk. We zijn maar met z’n vijven, vanwege de coronaregels en omdat aantal collega’s niet durfde te komen. Het gaat al snel over corona. ‘Hoeveel mensen kennen jullie?’, vraag ik mijn collega’s. Ik kende op dat moment bijna niemand en ook zij weten maar een handje vol op te noemen. Ik weet nog dat ik dacht, tijdens een pandemie valt dat eigenlijk best wel mee…
Positieve testuitslag
Twee maanden na het jubileumdiner krijg ik een telefoontje van de GGD. Ik ben positief. En ik ben niet de enige in mijn familie. Wat ik opmerkelijk vind, is dat de één er nauwelijks last van heeft en de ander er weken ziek van is of er zelfs aan overlijdt. Het begint bij mij met milde klachten. Nou, als dit alles is, schiet er door me heen. Maar dan word ik flink ziek. Hoge koorts, futloos, verminderde smaak en heftige keelpijn. Eten lukt maar mondjesmaat. Ademhalingsproblemen blijven me gelukkig bespaard. Na vijf dagen voel ik me weer wat beter. Alleen die keelpijn en nare hoest gaan maar niet weg. En dus blijf ik voorlopig in quarantaine.
Dood door corona
Terwijl ik uitziek, krijgt ook mijn vader van 73 een positieve testuitslag. Tijdens de eerste lockdown isoleerden we hem volledig. Als hij het zou krijgen zou hij het niet overleven. Daar waren mijn broers en ik van overtuigd. Mijn vader had kanker, onderging verschillende operaties en chemo’s. Maar zonder resultaat. Artsen vertelden ons dat hij uitbehandeld was. Daarom had het ook geen zin meer om hem te isoleren. We gingen veel langs, maar toch is hij de laatste maanden van zijn leven veel alleen geweest. Had ik hem maar meer aangeraakt en omhelsd, spookt er door mijn hoofd. Op 10 november 2020 overlijdt hij, thuis, op de bank, helemaal alleen.
Een andere uitvaart
Ondanks dat ik nog besmettelijk kon zijn, nam ik afscheid van mijn vader. Alleen, dat wel. En met speciale kleding aan en spullen om na mijn bezoek alles te desinfecteren. De uitvaart werd niet zoals mijn vader had gewild: een samenzijn met veel familie en vrienden, harde Caribische muziek en veel eten en drinken. Toch deden we ons best om er wat van te maken. Terwijl ik vertel wie mijn vader voor mij was, wist ik nog niet dat ik precies twaalf dagen later, in dezelfde zaal, bij hetzelfde spreekgestoelte, tegenover veel van dezelfde mensen, weer afscheid zou moeten nemen van een dierbare.
Een moeilijk gesprek
Het is 1 december 2020 als er een video-oproep van mijn neef binnenkomt. ‘Mijn moeder wil je graag spreken’, zegt hij. Het wordt het moeilijkste telefoongesprek van mijn leven. Mijn lieve tante Eef wil afscheid nemen. Sinds maart was ze slechts drie keer buiten geweest. Net als mijn vader mocht ook zij wegens gezondheidsklachten absoluut niet besmet raken. Het gebeurde toch. Ik ben slechts een paar seconden om te bedenken wat mijn laatste woorden aan haar zullen zijn. In een flits gaat er door me heen hoe moeilijk mijn moeder (twee jaar geleden overleden aan kanker) het vond om ons los te laten. Het leek me het beste om iets te zeggen wat dat wellicht wat makkelijker zou maken voor haar. Ik heb haar verteld dat ze zich geen zorgen hoefde te maken om haar kinderen en kleinkinderen. Wij zouden elkaar steunen en er voor elkaar zijn. Zij kon rustig gaan. Op 2 december 2020 overlijdt tante Eef in het ziekenhuis. Ze is 68 jaar geworden.
Rouwen in coronatijd
Na de uitvaart van tante Eef trekt het leven in een waas aan me voorbij. Corona zal voor altijd impact op me hebben. Twee maanden na mijn eigen besmetting ben ik nog steeds niet de oude. Na drie kwartier wandelen langs de Rotte ben ik helemaal leeg en moet ik voor de terugweg eerst op een bankje bijkomen van de inspanning. En na een call met collega ben ik metaal gesloopt en slaap ik zeker drie kwartier. Ook ben ik vergeetachtiger dan normaal. Concentratie en focus houden, blijft lastig en is erg vermoeiend. Het verdriet van wat er allemaal is gebeurd, helpt ook niet mee. Door de maatregelen is het rouwproces erg anders. Hoe moet je verlies verwerken als je dierbaren niet kunt vasthouden, niet kunt samenkomen, of niet kunt ontspannen op een festival of in de kroeg?
Door een condor gegrepen
Daarom besluit ik professionele hulp te zoeken. Ik lucht mijn hart en vertel over het gemis van mijn ouders en tante. Mijn schuldgevoel richting mijn vader en familie. En ik worstel met de vraag: heb ik mijn vader besmet? We zullen het nooit weten. Gek genoeg voel ik me daar niet schuldig over en dat knaagt dan weer aan me. Zou het niet normaal zijn je daar kapot over te piekeren? Maar er is niet een handleiding van hoe je moet rouwen. Iedereen doet het op zijn eigen manier. En dan komt die ene vraag van de professional: ‘Speel je weleens met de gedacht om jezelf iets aan te doen?’ Het is heftig als iemand je die vraag stelt. Zelfs op mijn donkerste dagen heb ik het nooit overwogen. Lange tijd heb ik wel gedacht dat als ik op straat liep en door een tram of auto of condor gegrepen zou worden dat het oké zou zijn. Door een condor opgepeuzeld worden zou in ieder geval een bijzondere rouwadvertentie opleveren. Eentje die vast viral gaat. Al vind ik wel dat er voor viral maar een nieuw woord moet komen.
Het is oké
Zo langzaam als een piepende en krakende jaren 90 modem krabbel ik er weer bovenop. Ik werk – als ik dit schrijf – weer 24 uur per week. Ik ondersteun bij een bid en ben veel in de weer met de organisatie van een conferentie. Eén van mij broers begrijpt niet goed waarom ik dit deel met mijn collega’s. ‘Dat is toch persoonlijk’, zegt hij. Voor mij is het heel simpel. Als ik maar één collega kan helpen door mijn ervaring te delen dan is het voor mij oké. Dus, voor wat het waard is. Als dit een moeilijke tijd is voor je en gaan anderen er ogenschijnlijk beter mee om? Dat is oké. Heb je sinds de eerste lockdown niet alles gedaan wat je had gepland? Dat is oké. Heb je hulp van een professional nodig? Dat is oké. Mis je je vrienden en zoek je weer meer contact? Dat is oké. Heb je net als ik een dierbare verloren en heb je het moeilijk? Dat is oké. Niet verdringen, niet verdrinken zei een professional eens tegen me. Je hoeft iemands dood niet dood te zwijgen. Neem je tijd. Het is oké.
Veel dank aan alle collega’s die me in deze moeilijke tijd gesteund hebben. Peter Bergman, Heriberto Garcia Ribas en Charlotte Janus in het bijzonder bedankt voor jullie geduld, steun en de gesprekken.
Achtergrond
Tijdens mijn herstel van corona was het voor mij niet meer dan logisch wat op te schrijven hierover. Toen ik het met een collega van communicatie besprak was het idee om tussen alle bedrijfsupdates een persoonlijk verhaal over corona te brengen snel geboren. Zo verscheen mijn verhaal op het intranet en in een variant van het bedrijfsmagazine. Met dank aan collega Maartje Kant-Vos voor de gelegenheid & de ondersteuning, Colette van Bommel van Axioma voor het redigeren & inkorten van mijn initiële versie en Marcel Krijger van Marcel Krijger Fotografie voor, je raadt het nooit, de fotografie.
Reacties
De reacties op het stuk vond ik overweldigend. Via e-mail, WhatsApp, LinkedIn en onder het stuk zijn heel veel reacties binnengekomen. Zelfs de collega’s die ik bedankte kregen reacties hoorde ik. Zo zei een collega dat hij nooit iets las op het intranet, tot dit stuk. Toch wel bijzonder. De screenshots hieronder geven een indruk.
Linkjes
Lees wat ik schreef voor mijn vader en tante Eef:
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. Je kunt ook chatten op 113.nl.
Randy's blog 